Ida Kamińska była polską aktorką  oraz reżyserką żydowskiego pochodzenia. Była gwiazdą, jedną z największych aktorek w całej historii żydowskiej sceny teatralnej. Jako pierwsza aktorka z krajów socjalistycznych otrzymała nominację do Oscara (w 1967 r.) za najlepszą rolę kobiecą – sklepikarki w filmie produkcji czechosłowackiej „Sklep przy głównej ulicy”, reż. Jan Kadar i Elmar Klos. Na scenie zadebiutowała jako 6-letnia dziewczynka.

We wrześniu 1939 r.  została ostrzeżona, że znalazła się na liście reżyserów sztuk antyhitlerowskich i zostanie zlikwidowana. Musiała uciekać. Dotarła do Lwowa, tam najpierw kierowała Państwowym Teatrem Żydowskim. W 1941 roku wyjechała i dotarła aż do Kirgistanu, gdzie także zorganizowała zespół aktorski i wystawiała sztuki. Po powrocie do Polski w latach 1949–1953 pracowała jako dyrektorka Teatru Żydowskiego w Łodzi, w latach 1953–1955 – Dolnośląskiego Teatru Żydowskiego we Wrocławiu i następnie w latach 1955–1968 – Teatru Żydowskiego w Warszawie. W 1966 wyjechała wraz z zespołem do Stanów Zjednoczonych na tournée, gdzie odniosła wielki sukces. W 1967 nakręcono o niej film dokumentalny pt. Jej teatr. Coraz trudniej natomiast pracowało jej się w Polsce, ze względu na narastający oficjalny antysemityzm i kolejne fale emigracji Żydów.

Po wydarzeniach marca 1968, na znak protestu przeciwko państwowej kampanii antysemickiej podała się do dymisji. Miała wyjechać z Polski 21 sierpnia. Kiedy jechała na Dworzec Gdański, do kraju dotarła wiadomość o agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Wszystkie pociągi wstrzymano. Wyjechała później, najpierw do Wiednia, potem do Tel Awiwu. Ostatecznie zamieszkała w Nowym Jorku. Zmarła w 1980 roku.

Zagrała w sumie 124 role, wyreżyserowała 65 przedstawień, przetłumaczyła na język jidysz 58 sztuk, dokonała kilku adaptacji dramaturgicznych, napisała dwa dramaty: w 1932 – Ongiś był król i w 1964 – Zasypać bunkry.

Poświęcone jej tablice pamiątkowe dziś znajdują się w Alejach Jerozolimskich w Warszawie, na budynku Teatru Kameralnego we Wrocławiu i Teatru Nowego w Łodzi.

 

 

na podst. e-teatr.pl, Filmweb, Wikipedia.pl.

Fot. Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie